FRC - functionel residuale capaciteit
De FRC, het longvolume na een normale uitademing, wordt grotendeels bepaald door het samenspel van elastische krachten van thorax en longen (zie animatie) (animatie tijdelijk met Engelse tekst).
Bij de pasgeborene zijn zowel thorax als long zo slap, dat de FRC erg laag is. Met name tijdens liggen (de buikinhoud drukt het diafragma op) is er dan luchtwegafsluiting, waar het zuurstoftransport onder lijdt. Pasgeborenen verhogen hun FRC door vernauwen van de glottis en postinspiratoire ademactiviteit tijdens de uitademing.
Verhoogde FRC bij luchtwegobstructie
Bij ernstige luchtwegobstructie zijn vaak veel longgebieden door luchtwegafsluiting niet in staat te ontledigen. Bovendien is de expiratoire volumestroom vaak zo laag, dat onvoldoende tijd beschikbaar is voor uitademing tot een longvolume dat door elastisch evenwicht tussen long en thorax wordt bepaald. Bij dit hogere volume neemt de elastische retractiedruk toe (de pleuradruk af), wordt de luchtweg iets wijder en kan dus een grotere stroom ontstaan. Het eindexpiratoire volume neemt net zo ver toe tot een nieuw evenwicht is bereikt tussen in- en uitademingsvolume. Ernstige luchtwegobstructie leidt dus tot een verhoging van de FRC (hyperinflatie). Indien de FRC in rust bij een patiënt met luchtwegobstructie normaal is, kan deze tijdens lichamelijke arbeid toenemen: dan is de tijd beschikbaar voor een normale uitademing te kort voor een normale ontlediging bij vergroot ademvolume en stroombeperking.
Afgenomen FRC
Een lage FRC wordt gevonden bij een restrictief syndroom. Ook door te gaan liggen wordt de FRC kleiner dan tijdens zitten of staan doordat de buikinhoud het diafragma opduwt; dit is vooral uitgesproken bij intra-abdominale ruimte-innemende processen (bijv. zwangerschap, hepatosplenomegalie, ascites). Bij een eenzijdig verlamd diafragma is er gewoonlijk geen verandering in de FRC; bij dubbelzijdige verlamming is de FRC zowel in liggende als zittende houding verkleind.
Aanbevolen procedures
- Quanjer PhH, Tammeling GJ, Cotes JE, Pedersen OF, Peslin R, Yernault JC. Lung volumes and forced ventilatory flows. Official Statement of the European Respiratory Society. Eur Respir J 1993; 6 suppl. 16: 5-40.